توسعه پایدار، مفهومی که فراموش شده است

توسعه، مفهومی شناخته شده است و بارها و بارها در مورد آن صحبت شده است، تلاش برای افزایش تولید ناخالص ملی، ایجاد زیرساختهای اقتصادی و نظایر آن موضوعات غریبی نیستند، اما توسعۀ پایدار یا همان Sustainable Development کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. شاید یکی از بارزترین تفاوتهای استراتژی¬ها و شکل ایجاد توسعه در کشورهای صاحب صنعت و تکنولوژی با کشورهای در حال توسعه، نوعِ نگاه به مفهوم توسعه است، نگاهی که از جانب آنها «توسعۀ پایدار» و از جانب کشورهای جهان سومی معمولاً «توسعۀ ناپایدار» است.
اگر بخواهیم مفهوم توسعۀ پایدار را کوتاه و به دور از تکلّفهای رایج بگوییم، همین یک جمله کافی است : «توسعۀ پایدار، توسعه ای است که جانبِ حفظ محیط زیست را دارد» . جملۀ کوتاهی است که مفهوم عمیقی دارد و در اجرا حائز اهمیت است. نگاهی اجمالی به شکل توسعه مان در ایران در بسیاری از مواقع این واقعیت را نشان می دهد، که ما این دو را با هم نداریم ! یعنی یا جاده داریم یا محیط زیست بکر ! این دو با هم تلفیق نشده اند.
در کشورهای بیشتر توسعه یافته، زیرساختهای توسعه و صنعت در کنار محیط زیست سالم یکجا دیده می شوند، چه بسا صنعت به بقای محیط زیست کمک نموده است.
اما اگر بخواهیم کمی در موضوع توسعه پایدار عمیق تر شویم، باید بگوییم عنصر «اجتماع» نیز در توسعۀ پایدار سهم دارد. در واقع توسعۀ پایدار نقطۀ اشتراک اقتصاد (توسعۀ اقتصادی) و محیط زیست (حفظ محیط زیست) و اجتماع (توسعه اجتماعی) است.
در یک جمع بندی کلی از آن چه به لحاظ تئوریک در موضوع توسعه پایدار اشاره شد، می توان چنین گفت : توسعه پایدار مفهوم نسبتاً پیچیده ای است که جنبه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد. در پایداری، سه جنبه اقتصادی، زیست‌ محیطی و اجتماعی با هم به‌طور کامل در تعامل هستند و اغلب محققان در این سه جنبه اصلی (Triple Bottom Line) زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی پایداری را بررسی می‌کنند. در توسعه پایدار اهداف باید در سه جنبه به صورت ذیل در نظر گرفته شود:
– توسعه پایدار باید رشد اجتماعی را که در آن نیازهای همه افراد برآورده ‌شده، فراهم آورد.
– حفاظت موثری از محیط زیست به عمل آورده و در مصرف منابع طبیعی با دقت عمل کند.
– این توسعه باید رشد پایدار اقتصادی و رونق اقتصادی را به همراه داشته باشد.

اجازه دهید، قدری عملیاتی تر در این مورد صحبت کنیم. امروز در صورتهای مالی سازمانها و شرکتهای ما، توسعۀپایدار هیچ جایی ندارد. یعنی اگر یک شرکت، با قطع ۲۰۰ اصله درخت در دل جنگل یک هتل بسازد و سالانه صدها گردشگر در آن اقامت کنند، در صورت مالی پایان سال آنها بدون توجه به آسیبهای زیست محیطی اش، سود شناسایی و به عنوان توسعه و پیشرفت مدنظر گرفته می شود. حال آن که در چنین اقدامی به حفظ محیط زیست و اجتماع، که دو اصل مهم در توسعۀ پایدار هستند، توجه نشده است.
در آمریکا جریان بیکورپ (BCorp) که ۳۰ ایالت به آن پیوسته‌اند تلاش‌هایی در زمینه ایجاد اجبار رسیدگی به محیط زیست و جامعه در قانون انجام داده و همچنین در قوانین ملی استرالیا توجه به محیط زیست و جامعه در گزارش‌دهی مالی سازمان‌های کشور گنجانده شده است. به تدریج با تبیین جزئیات بیشتر این مدل حسابرسی و یافتن انگیزه‌های جدید برای به‌کارگیری توسط سازمان‌ها، سازمان‌های بیشتری در جهان به این روش حسابرسی گرایش پیدا می‌کنند.
امیدوارم سازمانهای ایرانی نیز به جریانات این چنینی بیشتر بها دهند …

mm
دکتر مهرداد فاخر
مدیرعامل تیپاکس، رییس هیئت مدیره اولین اپراتور خصوصی پست ایران و هلدینگ فاخر هستم